ئاوه ز
 

بەیاننامەو جەمێ جە وانیارا و مامۆسایاو فێرگاو زوانی هۆرامی زانشتگاو پەیام نوورو مەریوانی بە بۆنەو ڕۆ جەهانی زوانی ئەذایی

ئێمە جەمێ جە وانیاراو و مامۆسایاو فێرگاو زوانی هۆرامی جە شاروو مەریوانی 2 وو سیاوکامی ڕۆ جەهانی زوانی ئەذایی بە گردوو ئینسانە ئازادی واز و خەڵکە بن دەس و مللەتە ستەم دیەکاو جەهانی مەبارەک بایی ماچمێ، و پەی جارێتەری ویژدانی زینەو بەشەریەتی بە دەنگە ستەم دیەکاما مارمێنە لەرزێ و هایا کەرمێ، و تین و ڕۆح و ئینسان دۆسی و فەرهەنگ دۆسی زینە کەرمێ.
خەڵکی ئینسان دۆس و فەرهەنگ دۆس و هۆرامانی، پا جۆرە کە ئاگادارندێ و گردما هایێنمێ، ئاژەو زوان و فەرهەنگ و هۆرامی چنها ساڵێن ڕۆ بە ڕۆ ڕووبە گەشەوە بیەی ملۆ، و ئینەیچ وەشی و شادمانیش وسەنەنە دلێ کۆماو هۆرامانی و زاڕۆڵەو جوان و پیری هۆرامیش شادمان کەردەن، و مەشە و ڕۆحێوی قارەمان ئاساو مدرامان شیەش دان بە تاکی هۆرامی، و خەڵکەکەما هێزوو ڕۆحێ بێ ئەوپەڕینش گێرتەنەرە. هەر چا ئەوەڵاوە کە ڕۆشن ویر و گەشاوەزە بە شەهامەتەکا هۆرامانی دەسشا کەرد بە نووسیەی و وانای بە زوانی هۆرامی و هەر چا ئەوەڵاوە کە ئینسانە لێرسەختەکاو هۆرامانی دەسشا کەرد بە هەرمان کەردەی و ئاگاوە کەردەی خەڵکوو هۆرامانی، ئەوەڵین تۆموو ئاوەزمەندی و ژیرلانگەرایی و ڕۆشن ویری دلێ هۆرامانینە شەتڵە نریارەو و خەڵکەکەما دلێ دووکەڵوو سخڵەت و تاریک پرسینە ڕۆزگارش بی. و بە مدرامان و نویسەر و قەلەم بە دەسە هۆرامی نویسەکاو مەحاڵەکەیما ڕۆچنێوی تازە جە ئاوەزی نوێ تیشکێش وسێەنە یانەو بەرەو مەحاڵوو هۆرامانی و پسەو پلۆزگردۆ ئازادی و ئازایەتی ڕۆشناییش وسەنە مەحاڵوو هۆرامانی. ئارۆ ئێمە پسەو جوانا هۆرامانی خاستەر ئانەنە کە پەی جارێ تەری سازمانی فەرهەنگی وێما بازسازی کەرمدێ و بلمێوە ئۆ وێمارەو و تەنگوو چەلەمەکاو کۆمەڵگاکەو وێچما وینمێ و خزمەت کەرمدێ بە خەڵکەکەیما. ئازایەتی و شەهامەت ئانەنە کە ئینسان ئێش و زەخمەتەکاو جامعەکەو وێش نیشان دۆ و پاسمانشا پەی بێزۆوەو و ڕاچارەی ئینسان دۆسانە بێزۆو پەی نەجات داو فەرهەنگ و تەمەدونی هەزاران ساڵەیش. ئی ئەندێشە کە ئی چن ساڵە بە نامێ هۆرامان گەرایی وەش بیەن، وێش پەیامێ گەورەی ڕۆشن ویرین پەی جامعەو هۆرامانی و پەیامێنە پەی نەجات داو زوانی هۆرامی. زوانێ کە چێروو سیاسەتە قڕالاو کووجیە تەسکانە خەریک بێ نەفەسەکاو ئاخریش هۆرکێشێ بەڵام ئەندێشەی هۆرامان گەرایی کە بە نەخشەو ئایندەوینەکاو هۆرامانی چەمەش گێرت، زوان و فەرهەنگی هۆرامیش پەی هەتا هەتاین جە فۆتیای نەجات دا. هۆرامان گەرایی نە شۆنکەوتەو مەژگی دماکەوتەی ڕەگەز پرسیا و نە ئیدەئالیسما و نە چێرچەپۆکەو ئەمپریالسیم و ئینسان کوشین. بەڵکوو ڕۆجیارێوا پەی نۆع دۆسی و ئینسان دۆسی و ئێحترام بە جیاوازیەکاو ئینسانەکان و ڕەحمەتێوی ڕۆزگاری بەخش پەی وێژناساو ئینسانی، و جە وەڵوو گردینە شادی بەخش و دڵوو هۆرامیەکان، ئەپی جۆرە ئێمە پسەو وانیارا و مامۆسایاو فێرگەو زوانی هۆرامی پەی جارێ تەری داواکارێنمێ جە خەڵکوو هۆرامانی، بە تایبەت جوانە ویرمەندەکاو هۆرامانی بە ئەندێشێ پاک و بێ گەردۆ، قەڵەم بە دەس بە زوانی ئەذاییشا بنووساو و تا نیشان دەیمێ کە هەڵای تۆموو تەمەدونی و مەدەنیەتی دلێ مەحاڵەکەیمانە سەمەرەش هەن و زینەن.

وانیاراو و مامۆسایاو فێرگەو زوانی هۆرامی زانشتگاو پەیام نوروو مەریوانی
ڕێکەوت2و سیاوکام 1393 کۆچی ڕۆجیاری
شاروو مەریوان


ئینەیچ لینک و یۆ جە مەقالەکا:

http://s4.picofile.com/…/%D8%B1%D8%A4_%D8%AC%DB%80%D9%87%D8…

 



نوشته شده در تاريخ چهارشنبه ششم اسفند 1393 توسط كوورش ئه‌ميني

بە بۆنەو ڕۆ گەردوونی زوانی ئەدایی

موختار کەریمی

-         زوان  نە تەنیا  ئامرازوو پێوەندی بەینوو مرۆڤەکان، بەڵکوو چانەیە  گرنگتەر ئەرمانەروو فەرهەنگوو خەڵکانێوەن کە قسێش پەنە کەرا. زوان  بەشێوە گرنگ  جە وێبیەی(هویت) مرۆڤین و دنیاو  ئادی نیشانە مدۆ و شیش کەرۆوە.

 

-         یۆ چی زوانە کوردیا کە کەوتەن وەرو سیاسەتوو زوانکوشی داگیرکەراو وەڵاتەکەیما، زوانی هەورامین، کە نە تەنیا کۆنتەرین زوانی نووسیا و وچیای کوردین، بەڵکوو یۆ جە کۆنتەرین زوانە ئێرانیەکایچەن.ئی زوانە کۆنەو کوردا بە گردوو بایەخی ویەردەیی(مێژویی) و ئەدەبی هەزاران ساڵەێشەو  کەوتەن وەروو زەبرو و ئەستەمی دوەلایەنەی زوانی.

 

-         یونسکۆ(UNESCO) هۆکاروو ئی زوانفۆتیایە گێڵنۆوە پەی گەمەی  سیاسی و سیاسەتی چەوتی کۆمەڵایەتی و فەرهەنگی وەراوەروو زوانە بێ دەسەڵاتەکا و نادادپەروەری زوانی دەسەڵاتدارە زاڵ و ملهۆڕەکا.

 

بە پاو ڕاپۆرتوو یونسکۆی(UNESCO) جە 6000 زوانێ کە تا ئارۆ مەنێنێ و کەم تا فرە پەنەشا منویسیۆ و قسێشا پەنە کریا، نیمەشا کەوتێنێ وەروو هەڕەشێ فوتیای. دوێ حەفتێ جارێو زوانێو فوتیۆ و دلێنە مشۆ. نامێ 2474 زوانا ئینا دلێ ئەتلەسوو(نەخشە) زواناو یونسکۆینە کە هەڕەشێ نەمەنەیشا ئینا سەرەو. هەرپاسە نامێ 230 زوانا دلێ ئی ئەتلەسینە هەنە کە جە ساڵەو 1950 یەو تا ئیسە بە تەمامی فوتیاینێ. 200 زوانێ جە یەرێ(3) نەوێ ویەردێنە دلێنە شیەنێ. هەڕەشێ فوتیای سەرو 1700 زوانا فرە جدین. زیاتەر جە 600 زوانێ کەوتێنێ پەراوێزەو و هیچ هەرمانێوەشا پەنە نمەکەریۆ. زیاتەر جە نیمەو ئی 6000 زوانەیە، زوانوو ئا کەمینانە کە کەمتەر جە 10000 قسەپەنەکەرێشا هەنێ. یونسکۆ(UNESCO) هۆکاروو ئی زوانفۆتیایە گێڵنۆوە پەی گەمەی سیاسی و سیاسەتی چەوتی کۆمەڵایەتی و فەرهەنگی وەراوەروو زوانە بێ دەسەڵاتەکا و نادادپەروەری زوانی دەسەڵاتدارە زاڵ و ملهۆڕەکا.

دەورانوو فرەتەرین ژمارەو  زوانا جە ئاستوو جەهانینە گێڵۆوە پەی سەدەو 15 زایینی وەڵێ دەسپەنەکەردەو  دەورانوو کۆلۆنیالیسمی گەردوونی زلهێزەکا جە ئافریقا و ئاسیا و ئامریکای لاتین و ئامریکای باشوو و ئۆستەرالیاینە. بە باڵادەسی کۆلۆنیالیستەکا سەپنای زوانەکاشا جە ناوچە چێردەسەکاشانە دەسش پەنە کەرد و زوانە یانەویەکا(محلی) وزیای پەراوێزەو. ئی سیاسەتە کۆلۆنیالیستیە جە لاو داگیرکەراو کوردستانیچەو پەێڕەو کریا و زوانە کوردیەکا جە گردوو بەشەکاو کوردستانیەنە کەوتێ وەروو سیاسەتوو زوانکوشی(Linguicide) کۆلۆنیالیستە ناوچەیەکا.

یۆ چی زوانە کوردیا کە کەوت وەرو سیاسەتوو زوانکوشی داگیرکەراو وەڵاتەکەیما، زوانی هەورامین، کە نە تەنیا کۆنتەرین زوانی نووسیا و وچیای کوردین، بەڵکوو یۆ جە کۆنتەرین زوانە ئێرانیەکایچەن. کۆنتەرین بەڵگەی نووسیا قەواڵەکاو هەورامانیەنێ کە زیاتەر جە 2100 ساڵێ چیوەڵتەر نوسیاێنێ و ئیسە ئینای جە یۆ جەموزەخانەکاو شاروو لەندەنی.  پەڕاو(کتێب)و پیرۆزو ئایینوو یارسان و کاکەیەکا، کە کۆنتەرین ئایینوو کوردان، بە هەورامی نوسیان. بە پەیلواو فرە کەسێ شارەزاێ و باوەڕمەندێ  ئەوێستا بە زوانی کۆنی هەورامی نووسیان.  هێڕشوو عەرەبەکا پەی کوردستانی و ئێرانی و ئاکامی وناوی ئی هێڕشیە بە هەورامی تۆمار کریان:

هۆرمزگان ڕمان، ئاتران کوژان       

وێشان شاردەوە گەورەی گەورەکان

زورکاری ئارەب کردنە خاپوور        

گونا و پاڵەی  هەتا شارەزوور

شەن و کەنیکا وە دیل بشینا         

مەرد ئازا تلیا  وەڕووی هونیا

ڕەوشی زەدەشت مانۆوە بێ کەس   

بەزیکا  نیکا  هورمز و هیچ کەس


ادامه مطلب

نوشته شده در تاريخ شنبه دوم اسفند 1393 توسط كوورش ئه‌ميني

هه‌ورامان گه‌رایی

حه‌مه‌شه‌ریف عه‌لی ڕه‌مایی

هه‌ورامان گه‌رایی سه‌رجه‌موو ئا کارانه‌نێ که‌ بتاوا خزمه‌تیه ‌که‌را به‌ زوانی هه‌ورامی و ئی زوانیه‌، ئه‌چی ئاسته‌نه‌ ترازنا و به‌راش مه‌رحه‌لیه‌ته‌ر. یانێ ئێمه‌ مه‌شیۆ بیاومێ یاگیه‌ که‌ مه‌تڵه‌بێ ئه‌رزشمه‌ندی بنویسمێ تا‌ خه‌ڵکانێوته‌ری حه‌زش په‌نه‌که‌را و به‌ کاروو ئادیشایچ به‌ی و ته‌قالا بدا هۆرش گێڵناوه‌ سه‌روو زوانو وێشا. ئه‌گر ئێمه‌ حه‌ر په‌ی وێما بنویسمێ نه‌تاوانما کاریه‌ ده‌ردوارده‌‌ که‌رمێ و ته‌نیا جه‌ ده‌وروو وێماره‌ خولیاینمێوه‌. ئێمه‌ وه‌ختیه‌ مه‌تاومێ واچمێ که‌وتێنمێ را که‌ نویسیایه‌کاما  ڕاشا یاونابۆ زوانانێوته‌ری.

په‌یچێ هه‌ورامانگه‌رایی؟

ئایا هه‌ورامان گه‌رایی مه‌کته‌به‌ن و قوتابخانه‌ن یا خه‌یر ڕایه‌نه که‌ گیریاینه‌وره‌ په‌ی ئه‌وه‌مه‌نه‌ی زوانی هه‌ورامی و په‌ی ئانه‌یه‌ ئا هه‌ورامیانه‌ که‌ جه‌ درێژایی رۆزگارینه‌ فه‌رهه‌نگوو وێشا ویرشیه‌نوه به‌ڵام ئیسه‌ جه‌ هه‌ریاگیه‌و دنیای مه‌ژیوا پانه‌یه‌ سه‌روه‌شێبا که‌ هۆرامییێنێ و وێشا به‌ ساحێبوو زوانیه‌ زینده‌ی بزانا؟

هه‌رامانگه‌رایی را و مێحوه‌ریه‌ن په‌ی جه‌موه‌که‌رده‌و ئا که‌سانه‌ ده‌غده‌غه‌و زوانیشا هه‌ن. چه‌ ئاکه‌سانه‌ هۆرامییێ با و چه‌ ناهۆرامییێ. ئینه‌ مێدانیه‌ گه‌وره‌ن په‌ی گردی. ئه‌چی مێدانه‌نه که‌ کارێ هه‌ورامییێ تاریف (تعریف) مه‌کریا.

هه‌ورامان گه‌رایی به‌پاو زه‌رووره‌توو زه‌مانه‌ی پاش نیان دلێ مێدانی و کۆشانش روه‌ وه‌رلوای وێش برمانۆ و چی راینه‌ سه‌رکه‌وته‌ بیه‌ن و تاوانش وێش تاقی که‌رۆوه و بسله‌منۆ‌. ئه‌گه‌ر سه‌رنجیه‌ تاریخی ده‌یمێ په‌یما به‌رگنۆنه‌ به‌درێژایی ویه‌رده‌و خه‌تی، زوانی هه‌ورامی راو وێش که‌ردێنه‌وه‌ و وێش یاونان به‌ زوانی نوێسیاری و که‌تبی. یانی که‌مته‌ر خه‌ت و زوانیه‌ هه‌ن پسه‌ خه‌ته‌ میخیه‌کا، خه‌تی  ئه‌وستایی و په‌هله‌وی  و به‌ گردی جه‌ حه‌وزه‌و ته‌مه‌ددونی ئێرانینه‌، زوانی هه‌ورامیش چه‌نه‌ نه‌بۆ. واتیلێ(که‌لیماتێ) پێسه‌و: وه‌ری، ژیوای، ژه‌ره‌ژی، ژوژوی، سپلۆتی یا سیه‌ک، ده‌سه‌، ته‌نگه‌سی، تاته‌، ئه‌دا، زارۆ، ئه‌ز... ئینه‌ نیشانه‌ مده‌و رێخه‌و ئی زوانیه‌ جه‌ بنه‌رۆ تاریخیوه‌ بنجه‌ش به‌سێنه‌ و مێخش کوویانه‌ره‌. هه‌ورامانگه‌رایی به‌رێ فرێش چه‌نه‌ مه‌واوه‌. ئیباسه‌ هه‌ن چوارچۆیه‌ فه‌رهه‌نگینه‌ و هه‌وڵێ مه‌دۆ په‌ی نه‌هادینه‌ که‌رده‌ی و به‌سامانیاونای زوانی هه‌ورامی.

 

چوارچۆ هه‌ورامان گه‌رایی

یه‌کۆ‌م: یاوای به‌ وێ باوه‌ڕی.

دووه‌م: هه‌ورامان گه‌رایی به‌ مێحوه‌ر‌یه‌توو زوانی هه‌ورامی

یه‌رۆم: شناسای وه‌ربه‌سه‌کاو زوانی هه‌ورامی

چوارۆم: نه‌هادینه‌ که‌رده‌ی و به‌سامان یاونای زوانی هه‌ورامی

په‌نجۆم: خه‌رجکه‌رده‌ی و وه‌خت نیایره‌ په‌ی ئی رای

ششۆم: حه‌رکه‌ت که‌رده‌ی و هۆرگێرته‌و ئاهه‌نگامانه‌ که‌چی راینه‌ لازمێنێ

حه‌فتۆم: دوور نه‌که‌وته‌ی و چه‌نی ده‌روونی که‌رده‌و ئی خاڵانه‌


ادامه مطلب

نوشته شده در تاريخ سه شنبه بیست و هشتم بهمن 1393 توسط كوورش ئه‌ميني

ئاساو به‌زموو وێش هاڕ‌ۆ

چه‌قچه‌قه سه‌ره‌و وێش ماڕ‌ۆ

 

 (این جستار در شماره 257 تاریخ 1393/11/20 هفته نامه سوران درج شده است. )

 

کوورش ئةمینی نؤتشه

حه‌ر چێو ئێژاو ئاوه‌زیه‌یا، وه‌ڵێ ئێمه‌نه واته‌نشا. هه‌رمانۆ ئێمه ئانه‌نه تا جارێوته‌ر قسێوه که ئاوه‌زه‌نه په‌رزیه‌ینه، واوه‌یش که‌رمێوه.«گۆته»

مه‌زانوو چكۆوه ده‌س پنه كه‌روو. گرد جارێو ماچوو: ئه‌رێ ئی گه‌شاوه‌ز (ڕ‌ۆشنویر)ه‌ قاقه‌زیێ چێششا گه‌ره‌كا جه گیانوو ئی خه‌ڵكیه. (داخۆم یۆته‌ریچ بۆ، یاگێوته‌ره‌وه پێسه واچۆ چنی من!). گۆشه‌و كتێبخانه‌كانه وێشا شارانشاوه و ویرێ كۆنێ دلێ كتێبا به‌ر مارا و به ڕ‌واڵه‌تی تازه و خه‌ڵه‌تنه‌ر مداشا گ‍ژێ خه‌ڵكیه‌وره. ئاخۆر مه‌زانوو كام سه‌ركه‌لشا گێرته‌ن و كام ڕ‌ۆخانه‌و په‌ڕ‌ تاف و شه‌پۆلۆ خه‌ڵكیه‌نه ده‌سوو كه‌سێویشا گێرته‌ن و پڕ‌نانشاوه. پڕ‌اكتیكه‌نه كام هه‌رمانه‌شا كه‌ردێنه په‌ی خه‌ڵكی و كام ئێش و برینوو خه‌ڵكیه‌نه بیێنێ. ته‌نانه‌ت وێم دیه‌نم كه بڕ‌ێو وه‌خت تان و ته‌شه‌رشا دانه‌نه ئانیشا كه قاقه‌زه‌نه په‌رچشا ده‌ینێوه و دێفاعشا چنه كه‌ردێنێ. په‌ی كه‌سانێوی په‌رسه منیاره و یه‌خێش په‌ی دڕ‌ا كه ته‌مه‌نشانه دوێ چركه‌ساتێ نه‌بیێنێ چنیش و ویریچشا قه‌بووڵ نه‌بیه‌ن. جه كه‌سێوی لایه‌ن گێرا و په‌ی كه‌سێوی هه‌رسی مجاره كه ئادێش نه‌دیێنێ و به په‌لكه پووشێو قه‌بووڵێش نیه‌نێ. گردوو گیر و گرفت و ئاواتوو ‍ژیوایشا ئانه‌نه كه سه‌روو بنجۆیۆته‌ریه‌وه سه‌وزێ با. حه‌قێقه‌ت و واقێعێ كۆمه‌ڵگای كه پێسه فڕ‌موولێڕ‌یازی و فیزیكی نه‌فاڕ‌ێنێ و سه‌قامگیرێ؛ پاسه فاڕ‌اشا و ماراشانه‌وه دلێ خه‌ڵكی كه حێزبه‌كێ، سیاسه‌تمه‌دارێ و لایه‌نگه‌ره‌كێشا گه‌ره‌كشانا. نویسته‌ی و په‌یجۆریشا ئینا سه‌روو واست و ئێراده‌و سیاسیه‌كاوه، نه‌ك واقێع، ڕ‌استی و حه‌قێقه‌توو بابه‌ته‌كه‌ی. مه‌گه‌ر مه‌زانا پی کاراشا، ئاوی به وێچنه به‌را. درۆسی و ڕ‌اسی قه‌ڵه‌می و حۆرمه‌توو نویسته‌ی مه‌پارێزنا و وابه‌سته‌یی نه‌ته‌وه‌یی (پا ویره ته‌سك و چڵكنه‌وه كه وێشا تاریفش كه‌را) كه‌را به نوونگه‌و هه‌ڕ‌ه‌شه‌ و دژمان به دۆسه‌كاشا و چیڕ‌انه كه ئاخرش تاریكی و سه‌رشۆڕ‌یا جه هیچ پڕ‌ه‌نسیپێوی دێمۆكڕ‌اسی په‌یڕ‌ه‌وی مه‌كه‌را و ته‌نانه‌ت به هه‌ر كه‌ره‌سه و كه‌لوپه‌لێو كه بیه‌بۆ، بۆختانی بینا و تاوانێ كه‌را.

 ئاژین شێونه‌کێ هه‌ورامانی، زانست و زاناییشا تا وا یاگێ قه‌بووڵا كه تریشكێوه گولالێ نه‌كه‌رۆنه باوه‌ره هه‌رۆڵه‌كاشا. واقێعوو عێلمی زوانیشا تا وا ئاسته گه‌ره‌كا كه سیاسه‌ت ئیجازه دۆ و ته‌پڵوو وشكوو عاده‌تیشا نه‌تره‌كنۆ. حه‌ر تازه‌گه‌ریێو، بێ مۆبالات و سه‌ره‌نج، قه‌ده‌خه‌ كه‌را و ساحیبوو فكره‌كه‌ی قه‌ناره مدا. وای چا ته‌شكوو دێمۆكڕ‌اسیه قه‌بووڵشانا و هه‌وڵش په‌ی مدا. هاوار وا ڕ‌ۆیه ده‌سه‌ڵات ده‌سشاوه بۆ و ڤاو ویرێوی تازه‌ی گنۆ گۆششا. هه‌ڵبه‌ت په‌یلوا و باوه‌روو ئادیشانه، قه‌ناره دای ڕ‌ه‌خنه و فه‌زای ئه‌ده‌بیا!! ته‌نانه‌ت ئه‌گه‌ر وێشا ته‌نیا سه‌رقافڵه‌و كاروانه‌كه‌ی با؛ ناخافڵ چانه‌یه وه‌ڵاتێو خاپوور كه‌را، نه‌ك تاقه یانێو. ناخافڵ چانه‌یه دارستانێو سۆچنا نه‌ك قوڵه قه‌مامێو. ناخافڵ چانه‌یه نه‌ته‌وێو كوشا، نه‌ك تاكه نه‌فه‌رێو. ناخافڵ چانه‌یه خه‌له جاڕ‌ێو تاڵان كه‌را، نه‌ك دنكه گه‌نمێوه. ناخافڵ چانه‌یه ئانه كه ئادێ وه‌راوه‌رشاوه مدرا، برایشانێ و جه وێشا بێ باك و ئازاته‌ر په‌ی خاك و وه‌ڵاتی. سینه‌به‌رزته‌ر په‌ی دڵه‌چركه‌و ده‌ورووبه‌ری. ویربه‌رز و چه‌م ڕ‌ۆشنته‌ر په‌ی حۆرمه‌ت و وه‌شه‌سیاوی گرد كه‌سی و هه‌ر ئاوه‌زێوی گه‌ش و چه‌مێویڕ‌اس وین. مه‌گه‌ر مه‌زانا كه ئادێ وه‌راوه‌ر پادیشا نیه‌نێ و گاهه‌زیچ پاڵپشت و دۆسێوی هه‌ره‌قه‌تین. مه‌گه‌ر مه‌زانا، ئادێ باوه‌رشا هه‌ن به فاڕ‌یای و فاڕ‌یای و ڕ‌ۆبه‌ڕ‌ۆ تازه‌ته‌ر بیه‌ی بنه‌ماو ئاوه‌زیڕ‌ۆشنی و هه‌رمانۆ گه‌شاوه‌زی مزانا. مه‌گه‌ر مه‌زانا؛ ئێمه بڕ‌ێو وه‌رده‌نگێ بێده‌نگێچما هه‌نێ كه ئینای تۆتۆ دلێڕ‌اسه‌و كۆمه‌ڵگایه‌نه و هاگای بیێنێوه و وه‌ختارێو چێوێو وینا و درۆسش بزانا، به پاو ژیری و زانایی وێشا لایه‌نگه‌ریش چنه كه‌را و وێشا با به سه‌رچه‌مه‌و وه‌ڵاوه كه‌رده‌یش.

هه‌رمانۆ ئادیشا نه‌ك كارێو په‌ی سه‌رگه‌رمی و ماوه‌وه‌یوی كۆرت و ساتیا؛ كه ڕ‌ه‌وتێو په‌ی‍ژیوای، فێر بیه‌ی و جه دماڕ‌ۆنه به كه‌رده‌وه كه‌رده‌یا. گه‌ره‌كما نیا زاڕ‌ۆڵێما گێڕ‌ و لاسار و سه‌رشۆڕ‌ێ با، كه ئینا مه‌ژگمانه و كه‌رمێش كه‌رده‌وه، زاڕ‌ۆڵێما سه‌ربه‌رز، سه‌ربه‌وێ، وێپا و ئازای با و داواو حه‌قیشا كه‌را، ئه‌گه‌ر به قیمه‌توو گیانیشا بیه‌ بۆ. پێسه شاملوو ماچۆ:

لاو ئێمه‌وه شه‌وه نیه‌نه...

كه‌لیمێ چه‌مه‌ڕ‌انێ... و

چه‌خماخه‌كێ لاو فتێڵه‌ینه بێ تاقه‌تێنێ

مه‌گه‌ر مه‌زانا، ئادێ مه‌جبوورێنێ پی چالێشیه که ئیسه وه‌ش بیه‌ن و له‌مه‌په‌ڕ‌وو جۆرێو جه فاڕ‌یای دلێ ویروو خه‌ڵکیا، جوابێوی پۆزێتیو داوه؛ ئه‌ننا لافاوی دماین که وه‌ش بی، وه‌رپه‌نگ مه‌وانۆوه و به‌رۆشا دلێ گێجیۆ وێشه‌ره. چوونکه‌تی دلێگری ته‌رح کریا و چالێشی وه‌ش بیه، مه‌حکه‌مه په‌سه‌ن و قازی قه‌بووڵا.

ئێمه خاس هاگادارێنمێ و خه‌ڵکیچ چه‌مه‌داروو هه‌رمانه‌کان و مزانۆ که ئادێ خه‌ریکێنێ چنی ناوازه‌کاو نه‌ته‌وه‌ی دڵداری که‌را و شه‌وانه مێماندارێ ناحه‌زه‌کاو خه‌ڵکیه‌نێ. ئادێ گۆمان به یه‌قینێوی ڕ‌استه‌قینه‌ی که‌را که هه‌زار جار جه زمنه‌و جه‌ماوه‌ریه‌نه و سینه‌و ئه‌دا و تاته‌یشانه به‌ر ئامان. وه‌هارێنه چنی چه‌په‌کا ملا سه‌یران و هۆرپڕ‌ای و زمسانێنه دلێ یانه‌و ناسیۆناڵیسته پڕ‌پۆڵه‌ینه‌کانه ته‌لیله که‌را.ڕ‌ۆنه مێمانێ ئاناڕ‌شیسته‌کانێ و شه‌وێنه مێمانی مدا به ڕ‌ۆمانتیکه‌کا. 

مه‌گه‌ر مه‌زانا پی کاراشا قین و خه‌ره‌ز و سیاوه‌تی مارانه هه‌ورامان؛ هه‌ورامانێو که بنه‌ڕ‌او ویه‌رینیه‌وه تا ئیسه، گلێرگاو سه‌وزه‌ڵانی و سۆڵح و ئاشتی بیه‌ن. مه‌گه‌ر مه‌زانا که ئێمه جه‌نگما نیا چنی که‌سی و حۆرمه‌توو گرد که‌سی لاماوه باروومدار و به‌رزا. مه‌گه‌ر مه‌زانا که ئێمه واته‌نما و دیسان واوه‌یش که‌رمێوه که زوانێو ته‌قالاش په‌ی که‌رمێ، هه‌ناسه‌و ژیوایمانا، شانازی بیه‌یمانا. ئا زوانه‌نه که گردڕ‌ۆ قسێش پنه که‌رمێ و ئه‌داما پا زوانیه چڕ‌ۆما ونه. جۆغرافیاچش ئانه‌نه که ئینا چێروو پایامانه. ئه‌گه‌ر په‌ی یۆته‌ری ڕ‌ه‌وان، چی په‌ی ئێمه نا. ئینه پنه‌وازش به ده‌سه‌ڵات و زانست نیا. چی یۆته‌ری نانه‌ش گه‌ره‌که‌نه و گردڕ‌ۆ ئاوی موه‌رۆ، چی ئێمه نه‌وه‌رمێ تا مرمێ! پێسه شێرزاد حه‌سه‌ن ماچۆ: مه‌گه‌ر ئادێ سه‌دام و عێراقشا نه‌دیه‌ن، ته‌جره‌ب و زمنه‌و ئاوه‌ختیشا نه‌که‌رده‌ن. به دڵنیایه‌وه مه‌زانا، ئێمه خه‌ریکێنمێ سه‌روو فاکتێویه‌وه ویر که‌رمێوه، په‌رسمێوه و ملمێ شۆنیشه‌ره که هه‌ڵای په‌ی ئادیشا نه‌بیه‌ن به پرس و فه‌لسه‌فه‌ش مه‌زانا.

به دڵنیایه‌وه ئادێ گۆشێ وێشا که‌ڕ‌ و چه‌مێ وێشا کۆرێشا که‌ردێنێ؛ چانه‌یه که بژنه‌وا و وینا که خه‌ریکا لاو هامساکا و براکاماوه!! پێسه یونانی باستانیما سه‌ر ئامان و چوون مه‌یاوانه زوانه‌که‌یما، له‌قه‌بوو به‌ڕ‌به‌ڕ‌یما پنه مدا.



نوشته شده در تاريخ یکشنبه بیست و ششم بهمن 1393 توسط كوورش ئه‌ميني

ویار و وه‌رچه‌مێ سه‌روو کۆنگره‌و ئه‌حمه‌د به‌گی کۆماسی!!

(به سپاسیوی فره جه کاکه سبحان ئةمینی و گلةی ئانةیه، ئاخور کاکه گیان خو تو ئةوةلةوه زانینی پاسةنه؛ ئیتر چی لوةی)

سوبحان ئه‌مینی

ئاخرش شۆنه‌و مانیای و هه‌وڵ و ته‌قه‌لێوه‌ فره‌یره‌ که‌ جه‌ لاو خه‌مه‌وه‌را و فه‌رهه‌نگ دۆساو شاروو مه‌ریوانیوه‌ دریا؛ جه‌ به‌ڕواروو 4 و 5 / 10 / 1393ی کۆچی ڕۆجیاری ئامیانوو به‌سته‌ی کۆنگره‌و ئه‌حمه‌د به‌گی کۆماسی گرسا و لوا ڕاوه‌. ئی کۆنگره‌ ده‌لاقه‌ و وه‌رچه‌مێوه‌ش که‌ردۆ په‌ی فره‌ته‌ر ئه‌شناسای ئه‌حمه‌د به‌گی و به‌رویره‌کاش. به‌ یاگێن ده‌س­ وه‌شی و بێ قه‌زاییه‌وه‌ فره‌ گه‌رم وچیۆ پا گرد دڵسۆزا که‌ دڵسۆزانه‌ و به‌ بێ جیاوازی کۆشیا په‌ی په‌ره‌ ئه‌سای و په‌ره‌ په‌نه‌ دای هه‌رمانه‌ فه‌رهه‌نگیه‌کا.              

ئی یاده‌ هه‌م خاڵێ ئه‌رێنێ، هه‌م خاڵێ نه‌رێنێش بێنێ. به‌ یاگێن په‌ی نه‌ختته‌ر که‌رده‌ی و پوخته‌ته‌ر که‌رده‌ی هه‌رمانه‌ فه‌رهه‌نگیه‌کا، ئی چێوێ سووک و قورس و ته‌تڵه‌ و وێچن کریا تا په‌ی دماته‌ری هه‌رمانه‌کێ پوخته‌ته‌ر و بێ­عه‌یبته‌ر بلا ڕاوه‌. ئێمه‌ مه‌بۆ ته‌نیا هه‌رمانه‌ما تاریف دای یه‌کترینی بۆ و فارس واته‌نی به‌ به‌ و چه‌ چه‌ بۆ! پی جۆره‌ هیچ وه‌خت هیچما مه‌بۆ به‌ هیچ. هه‌ورامی ماچۆ: نیشاره‌ ئاشتی ئاشتی، مدا به‌ یۆترینی چاشتی!! من ئه‌جۆم ئی به‌زمه‌ ئێتر وه‌سێشا.

ئی یاده‌ هه‌رپاسه‌ که‌ سه‌رۆ ئه‌ناره‌م سه‌ر دا، باره‌وا و ده‌سکه‌وتی عالش ئانه‌ بێ، ده‌ڵاقه‌ و ته‌شابیه‌وه‌ش که‌ردۆ په‌ی فه‌رهه‌نگ­ دۆسا و ماشاڵاو ئه‌ده‌بی تا ئه‌حمه‌د به‌گ و به‌رویره‌کێش خاسته‌ر بشناسیا. هه‌رپاسه‌ ده‌ره‌تان و مه‌جالێش وه‌ش که‌رد تا دۆسه‌ ئه‌ده‌ب­­دۆس و فه‌رهه‌نگ­وازه‌کێ به‌ دیداروو یۆترینی شادێ باوه‌. یۆ جه‌ خاسی و تایبه‌تیه‌کاو هه‌ر هه‌مگێتانه‌ و پێوامه‌ و هه‌مامێوه‌ ئانه‌ن دۆسێ دیدار تازه‌ که‌راوه‌ و ویرا و ڕای تازه‌ فاڕ و گۆڕ که‌را.

ئی کۆنگره‌ که‌ جه‌ ماوه‌و یه‌ک ڕۆ و تاقێنه‌ جه‌ تاڵاره‌و ئیرشادوو شاروو مه‌ریوانینه‌ لوا ڕاوه‌‌، سات به‌ سات و چرکه‌ به‌ چرکه‌ سه‌ره‌نجم دا و ورد بیانێوه‌ سه‌رش. فره‌و چێواش یاگێ سه‌ره‌نجی بێنێ و مشۆم باسشا سه‌ر کریۆ. – گێره‌ واچا ده‌ی کاکه‌ به‌ تۆ چێش؟ – به‌ڵام من به‌ ئه‌رکش مزانوو ئی چێوا وزوو وه‌روو ده‌سوو ئا که‌سا که‌ دایم دڵشا په‌ی ڕه‌وتی فه‌رنگی مدۆ وه‌نه‌. ئا چێوێ ئینێ بێنێ:

 

  • به‌ بڕواو من و فره‌و ئا که‌سا که‌ چاگه‌ بێنێ، نامێ کۆنگره‌ی په‌ی ئا هه‌رمانێ که‌ به‌ چه‌م دیه‌ما و به‌ گۆش ئه‌ژنیه‌ما، فره‌ فره‌ قورسه‌ بێ؛ چوون کۆنگره‌ به‌ گرد بارێره‌ – یاگێ، مێمان، باری عێلمی، ده‌سه‌ی باڵا و ... - قه‌واره‌ش سه‌رته‌ر و به‌رزته‌را. ته‌نیا تاوی واچی چێوێ پێسه‌ کۆڕێ یا یادێوه‌ بێ، نه‌ک زیاته‌ر!!
  • باری عێلمی و ئاکادێمیش فره‌ وارۆ بێ و زانایی و زانشتێوه‌ تازه‌ش‌ پێشکه‌ش نه‌که‌رد.

ڕۆشنگه‌ری و په‌شت ڕاس که‌رده‌ی ئا چێوا که‌ به‌ هه‌ڵه‌ و دوور جه‌ ڕاسی جه‌ لاو بڕێ که‌ساوه‌ ئاراسته‌ کریه‌، جه‌ لاو ده‌سه‌ی باڵایۆ (هیئت علمی) پێشکه‌ش نه‌کریا. ته‌نیا کاک حه‌مه‌ ڕه‌شید ئه‌مینی جه‌ ئاخرۆ ئادیچ نه‌ک پێسه‌ ده‌سه‌ی باڵای، به‌ڵکوو پێسه‌ که‌سێ که‌ بابه‌تش پێشکه‌ش که‌رد، فره‌ که‌م ئیشارێوه‌ش که‌رد. ئی چێوه‌ دماته‌ر ورد شی کریۆوه‌.


ادامه مطلب

نوشته شده در تاريخ دوشنبه سیزدهم بهمن 1393 توسط كوورش ئه‌ميني

به بۆنه‌و ساڵیادوو کوچۆ دمایی کاکه محه‌مه‌دی مسته فازاده‌ی

  ، دوس، نویسه‌ر ,شاعێر ,پاڵپشت و قه‌ڵه‌م به‌ده‌سێ هه‌ورامانی چه‌نی خه‌مه‌وه‌رۆ هه‌ورامانی و کةس و کاروو ئا ئازیزیه دێدار تازه که‌راوه

ڕۆ جومعةی تاریخوو 26ئارگاو (دی)93 کۆچی ڕۆجیاری

وه‌خت:  2دما نیمه‌ڕۆی

یاگێ:مةریوان. قةبرستانوو دارسیرانی



نوشته شده در تاريخ یکشنبه بیست و یکم دی 1393 توسط كوورش ئه‌ميني
HATAV